ويژگيهای فرسايشی و ناپايداری سنگ:
 

1 – پديده ها ، عاملها و فعل و انفعالات ساده شامل :
 

الف فعل و انفعالات شيميايی
 

ب فعل و انفعالات فيزيکی
 

ج عمليات مکانيکی
 

د فعل و انفعالات محيط
 

ه فعل و انفعالات زيست شناختی
 

2 – پديده ها ، عاملها و فعل و انفعالات مرکب شامل همه موارد فوق
 

الف فعل و انفعالات شيميايی :

 

در پی ترکيب دی اکسيد کربن موجود در هوا با سيليکات های قليايی موجود در سنگ ، که نباتهای محلول بدست داده می شوند . سوای اين اکسايش بعضی نقاط سطحی سنگ سبب افزايش حجم مي‌شود امری که دگرگونيهای کالبدی به دنبال دارد . ضمناً به دليل فرايند های کندی که در مجاورت بخار آب تحقق می پذيرد آب پوشی بعضی از مواد سازنده سنگ روی می دهد .
 

کارخانه های بزرگ صنعتی و وسايط نقليه موتوری ، دودزا و زباله های صنعتی باعث شدند که ميزان دی اکسيد کربن و دی اکسيد گوگرد ( به عنوان دو عامل شيميايی اصليتر ) هوا افزوده شود و هوايی که هر روز سنگين تر می شد آنها را از راه باران و رطوبت به سنگهای به کار رفته در ساختمان در تماس مستقيم قرار دهد .
 

سنگهای به کار رفته روی نماها که ورقی و نازک بودند و تنها برای تأمين پوشش حفاظتی و تزئينی ( بيشتر ) و سنگهايی که در قطعات بزرگ و متوسط ضمن پوشش دادن کار ساختمانی و ايستايی نيز داشتند ( کمتر ) از مواد شيميايی قابل ترکيب و پراکنده در هوا صدمه ديدند .
 

سنگهايی که برای پوششهای داخلی و خارجی بناها به کار می روند يا در ارتفاع کم يا در تمامی بلندای پيکره بناها ، سازنده ساختار ايستای آنها می شوند . معمولاً از نوع آهکی هستند اين نوع سنگها سوای ترکيبهای آسانی که می توانند با دی اکسيد کربن داشته باشند به کمک آب و رطوبت بادی اکسيد گوگرد ترکيب می شوند و سولفات کلسيم را که به سادگی محلول است به وجود آورند . به اين فعل و انفعالات نگاه می کنيم .
 

So2    + H2o              SO3 H2
 

SO3H2+ CO3Ca              SO3Ca  +CO2 +  H2O
 

سولفيت کلسيم با اکسيژن ترکيب می شود و سولفات کلسيم به دست می آيد :
 

SO3Ca + O2             SO4 Ca
 

که در ترکيب با آب کريستاليزه می شود و به شکل گچ در می آيد :
 

SO4 Ca2 H2O
 

اين دگرگونی در نقاطی از سنگ بيشتر ديده می شود که جنس سنگ به هر دليلی ضعيف می گردد . خلل و فرج آن فزونی دارد و با سطح نمايان آن به صورت تيشهای کار شده است .
 

ب فعل و انفعالات فيزيکی

 

افزايش و کاهشهای دمای محيط آنگاه که به شکلی ناگهانی روی می دهند سبب دگرگونيهايی جمعی ياسطحی گاه قابل رؤيت  مستقيم می شوند همانگونه که در پی يخبندانها خلل و فرج سنگها دگرگونيهايی را در شکل ظاهری موجب می شوند .
 

نگهداری ورقهای سنگی روی سطوح بيرونی بناها بسيار بيشتر از نگهداشت قطعه سنگهايی که مستقيماً در پيکره کالبدی ـ ساختاری بنا کار گذاشته شده اند به دليل تغييرات دما با مشکلاتی همراه می شوند که زاده انبساطند .
 

جداشدن در بيرون زدن های ناشی از گرمايی که آفتاب روی پوسته های سنگی خارجی بناها ذخيره می کند پديدهای روزمره اند که معمولاً به شکلی نادرست پاسخگويی می شوند .
 

دگرگونی وضع سنگها در همه حال دارای پياوردهای زير است :

 

جداشده از سطح يا نقاط اتصال ، از ميان رفتن شرايط نخستين مکانيکی يا شيميايی نگهداری سنگ ايجاد شکستگيهای موضعی يا چند پاره شدن و خورد شدن پلاک سنگی در محل خود ، وارد آمدن فشار روی لبه سنگهای مجاور سنگهای برآمده ، آماده شدن وضعيت پوشش ديوار برای راهيابی ساير پديده های فرساينده و تخريب کننده ساختمانهای سنگی و به طور کلی کاربرد سنگ در سطوح افقی و عمودی بناها ، چه به صورت پيوسته و چه ناپيوسته – نياز به آن دارند که از پيش جای حرکتهای خفيفشان تأمين شود .
 

ج عمليات مکانيکی

 

بادهای تند و بلا و پايين رفتن سطح آب رودخانه قطعه سنگ  مورد نظر ما را حرکت می دهند و سبب فرسايش هايی می شوند که در ارتباط با جنس سنگ زاينده فرسايشهايی روی سطح يا حجم سنگ مي‌شود.
 

سنگ های کار بسته در ساختمان بر حسب اينکه در چه نقطه از پيکره ساختمان جای گرفته باشند و چگونه نقش استاتيکی ايفا کنند هم وسيله انتقال حرکتند و هم خود حرکت می کنند . حرکت خفيف و بسيار کندی که خود سبب پايداری و ماندگاری بنا می شود .
 

دفعل و انفعالات محيطی

 

از دو سو سنگ با پديده های محيطی روبرو است : اول در سطح آزادش در تماس با پديده هاي اقليمي و دوم در سطح تماسش با زمين يا محل اتكاء سنگ كه يك منبع رطوبتي دائم به حساب مي آيد . اگر نه در حجم سنگ ، دست كم در بخش هاي بروني آنپديده هاي محيطي دو سمت پيش گفته را به يكديگر مربوط مي كنند و سبب دگرگونيها مي شوند . اثر گذاري پديده هاي محيطي بر سنگ را بر حسب اينكه در چه ارتفاعي ، روي به كدام سمت جغرافيايي و در كدام شهري به كار برده خواهد شد هربار ازنو بايد مطالعه وبررسي كرد . سنگ از ساختار مولكولي معيني برخوردار است كه تأمين كننده حيات آن مي‌شود . اين ساختار در شرايط طبيعي سنگي كه هنوز برش نخورده بر حسب نيازهاي كاربردي انسان از شرايط خاص خود خارج نشده ، معمولاً در هر سه راستايي كه مي توانيم برايش فرض كنيم مختصات ايستايي و رنگي ونفوذپذيري و سختي و فرسايش پذيري برابر ندارد .
 

اگر هر بناي سنگي سالخورده اي كه سواي وزن خود ساختمان، پديده هاي محيطي نيز بر چهره اش اثر گذاري كرده اند را بنگريم، آنجه كه رگه ها ولايه ها بر حسب اينكه به چه ميزان از رطوبت هوا و از رطوبت زمين ولايه هاي زيرين خودجذب كرده اندو بر حسب اينكه توانسته اند يا نه بخشي از رطوبت دريافتي خود را به لايه هاي مجاور يا بالاي خود انتقال دهند يا نه، چهره اي متفاوت دارند، گاه تيره و كدر مي شود، گاه به لايه هاي نازكي در حال فرو پاشي درمي آيد، گاه تبلوري متغير پيدا مي كند و چهره اي ناشسته از گرد و غبار را همراه با رطوبتي كه جذب كرده است مي نماياند .
 

هـ ـ فعل و انفعالات زيست شناختي

 

ميكروارگانيسمها بر شكل فيزيكي ـ شيميايي سطوح خارجي سنگ ( چه در مجاورت هوا وچه در سطح تماس با زمين )اثر گذاري مي‌كنند و مجموعه دگرگونيهاي صرفاً داراي طبيعت فيزيكي ـ شيميايي را بعدي بوم شناختي يا اكولوژيك مي بخشند و به زاده شدن چرخه هاي زيست محيطي ـ درون و در مجاورت سنگ ـ راه مي دهند .
 

شرايط كنوني تجربه هاي تكنولوژيك در كاربرد سنگ نبايد درون قطعات سنگي كه مي خواهيم در ساختمان به كار ببريم گياهان وجانوراني هرچند خرد جايگزين شوند. اما جايگزين شدن گياهان وجانوران چه آنها كه ميكروارگانيسم ناميده مي شوند و چه آنهاكه به چشم مي آيند و صدايشان را مي شنويم مسئله مهمي است كه از تجربه هاي گوناگون كاربرد سنگ و به ويژه سنگهاي آهكي در معماري زاده شده است .
 

نگهداري سنگفرش

 

پاسخ به اين سؤال كه بهترين روش براي نگهداري سنگفرش چيست، در مورد همه سنگفرشها يكسان نيست . براي آنكه بتوان برنامه نگهداري مناسبي را پيش بيني كرد كه با خواسته هاي ما انطباق داشته باشد بايد ابتدا نكته هاي زير معلوم شود :
 

 

  • روي اين نوع سنگفرش چه نوع پاخوردگي انجام مي شود ـ رفت و آمد شديد ساختمانهاي تجاري يا رفت وآمد كم تنش ساختمانهاي مسكوني ؟

 

  • چه نوع سايشي انتظار مي رود؟ آيا اين سنگفرش در خانه هاي نزديك ساحل است يا در دفتري در طبقه نهم ؟

 

  • مالك تا چه ميزان حاضر است براي حفظ جلاي سنگ زحمت كشيده و هزينه كند؟

 

  • روي سنگفرش غذا مي ريزد يا به نحوي لكه ايجاد مي شود؟

سنگفرش صيقلي را مي‌توان به روشهاي مختلف نگهداري كرد :
 

  • كشيدن پارچه نمدار به طورمرتب ( تنها با استفاده از آب )

 

  • شستشو با صابونهاي طبيعي وآب

 

  • درزبندي با مواد داخلي زير سطحي ونگهداري از طريق لكه گيري سنگ طبيعي

 

  • استفاده از پرداختهاي گرمسيري كف ( مثلاً اكرليكي )

 

  • صيقل زني منظم با استفاده از پودرهاي صيقل

در زير اطلاعاتي كلي ارائه مي‌شود كه ممكن است سودمند واقع شود:
مواد پاك‌كننده سه نوعند : دترجنت ها ، صابونها ، حلالها
 

دترجنت ها بر اساس PH به سه دسته تقسيم مي شوند :
 

 

  • دترجنت هاي قليايي از همه رايج ترند، اين دترجنت ها حاوي مواد قليايي اند و PHآنها بين9 تا 14 است .

 

  • دترجنت هاي خنثي كه براي كارهاي روزمره به كار ميروند و PH آنها بين 7 تا 8 است .

 

  • تميز كننده هاي اسيدي كه معمولاً به عنوان تميزكننده حمام وكاشي به فروش مي رسند، اين تميز كننده ها مرمر، سنگ آهك وسيمان را مي‌خورند .

صابونها را مي‌توان به دو دسته تقسيم كرد :

 

  • صابونها مصنوعي : اغلب صابونهاي قالبي مصنوعي اند .

 

  • صابونهاي طبيعي : كه از روغنهاي گياهي وپيه ساخته مي شوند .

حلالها عبارتند از :
 

  • روغن كاج

 

  • آمونياك ( كه قليايي هم هست )

 

  • الكل لكه گيري

 

  • استون لكه گيري

در مورد اغلب سطوح سنگي، استفاده از صابونهاي طبيعي براي تميزكاري روزمره يا منظم توصيه مي شود . صابونهاي طبيعي به اين علت ترجيح دارد كه پس‌مانده صابون روي سنگ مي ماند و از لكه دار شدن آن در آينده جلوگيري مي كند.